Njama ya kulipua Ikulu miaka 44 iliyopita ilivyozimwa

MWAKA ulikuwa 1982. Kenya ilikuwa ukingoni mwa mapinduzi ya kijeshi ambayo yangebadilisha historia ya taifa hili, miaka 19 tu baada ya kupata uhuru. Hata hivyo, kikao cha dharura kilichodumu saa moja kati ya maafisa wanne wa jeshi usiku wa kuamkia Agosti 1, 1982, ndicho kilichookoa utawala wa Rais Daniel arap Moi na kuvuruga njama ya kulipua Ikulu, Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi na kituo cha utangazaji cha Sauti ya Kenya (VoK), kinachojulikana sasa kama Shirika la Utangazaji la Kenya (KBC). Katika mahojiano maalum na Taifa Leo, miaka 44 baadaye, Luteni Jenerali mstaafu Humphrey Njoroge alisimulia kwa mara ya kwanza jinsi kikao hicho cha siri kilivyobadili mkondo wa historia ya Kenya. Wakati huo, Njoroge alikuwa Meja katika Jeshi la Kenya, akiwa miongoni mwa maafisa waliopanga operesheni ya kuzima mapinduzi hayo. Alifichua kuwa wanajeshi waasi wa Jeshi la Anga walikuwa wamepanga kulipua Ikulu, Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi, makao ya GSU na maeneo mengine muhimu. Hata hivyo, marubani watatu waliolazimishwa kutekeleza mashambulizi hayo waliwadanganya waasi hao. Badala ya kushambulia Nairobi, walirusha mabomu hayo katika Msitu wa Mlima Kenya na hivyo kuokoa taifa. Marubani hao walikuwa Meja David Mutua, Kapteni Mugwanja na Kapteni John Baraza. Njoroge alisema usiku wa mapinduzi alipigiwa simu akiwa katika Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi jijini Nairobi na kuitwa kwenye kikao cha dharura. Kikao hicho kilihudhuriwa na Kamanda wa Jeshi Luteni Jenerali John Sawe, Naibu Mkuu wa Majeshi Meja Jenerali Mahmoud Mohamed, Mkuu wa Operesheni Brigedia Bernard Kiilu na Njoroge mwenyewe. "Kilikuwa kikao cha kupanga namna ya kuokoa serikali ya Rais Moi. Ndicho kilichogeuza mwelekeo wa mapinduzi ya 1982," alisema. Alikumbuka kuwa milio ya risasi ilikuwa ikisikika sehemu mbalimbali za Nairobi huku wanajeshi waasi wakiwa tayari wameteka VoK. Changamoto kubwa ilikuwa kwamba Rais Moi alikuwa Nakuru, huku Mkuu wa Majeshi Jenerali Jackson Mulinge akiwa Machakos. Aidha, wanajeshi wengi walikuwa katika mazoezi ya kijeshi Lodwar na maeneo mengine ya nchi. Waasi walikuwa wamepanga mapinduzi hayo wakijua vikosi vikuu vya jeshi visingeweza kufika Nairobi kwa haraka. Katika kikao hicho, Brigedia Kiilu alipendekeza wasubiri vikosi virejee kutoka Lodwar kabla ya kujibu mashambulizi. Pendekezo hilo lilipingwa vikali na Mahmoud Mohamed. Badala yake, aliagiza wakusanywe wanajeshi waliokuwa walenga-shabaha hodari zaidi kutoka Kikosi cha Kenya Rifles. Njoroge alisema aliagizwa kwenda langoni na kuhakikisha wanajeshi hao walipatikana mara moja. Baadaye, yeye na Mahmoud Mohamed walianza operesheni ya siri ya kukagua hali katika VoK. Walivaa makoti meupe ya madaktari na kusafiri kwa gari la wagonjwa ili wasitiliwe shaka. Walipofika karibu na VoK, Njoroge alijifanya mhudumu kutoka Hospitali ya Kijeshi ya Armed Forces Memorial na kuingia kufanya uchunguzi. Aligundua kuwa waasi walikuwa wengi kuliko walivyotarajia. Kutokana na hali hiyo, kikosi hicho kilirejea kambi ya Kahawa kupanga upya mashambulizi. Mahmoud Mohamed aliwahamasisha wanajeshi wake kwa maneno yaliyobaki katika historia. "Tunaenda VoK na tunaenda kufa," alisema kabla ya kuongoza operesheni hiyo. Wanajeshi wasiozidi 20 waliwashambulia waasi kati ya saa moja na saa nne asubuhi. Ndani ya saa chache, zaidi ya wanajeshi 100 waasi walikuwa wameuawa na VoK ikarejeshwa mikononi mwa serikali. Njoroge alisema wengi wa wanajeshi hao waasi walikuwa wamelewa, jambo lililorahisisha operesheni hiyo. Baada ya ushindi huo, mtangazaji Leonard Mambo Mbotela alipewa taarifa rasmi ya kusomea Wakenya akitangaza kuwa serikali ya Rais Moi ilikuwa imerejesha uthabiti wa nchi. Njoroge alisema alimkabidhi pia Mbotela wimbo maarufu wa Joseph Kamaru, Safari ya Japan, ili uchezwe hewani baada ya tangazo hilo. Alisema alichagua wimbo huo kwa sababu ulikuwa maarufu na ulimsifu Rais Moi. Baadaye, helikopta za jeshi ziliharibu mfumo wa mawasiliano katika Kambi ya Jeshi la Anga ya Eastleigh, hatua iliyovuruga kabisa mawasiliano ya wanajeshi waasi. Kiongozi wa mapinduzi, Hezekiah Ochuka, alitorokea Tanzania baada ya njama hiyo kusambaratika. Njoroge pia alifichua kuwa baadaye aligundua Rais Moi alikuwa amepokea taarifa za kijasusi kuhusu uwezekano wa mapinduzi siku kadhaa kabla ya tukio hilo. Ndiyo maana baada ya kufungua Maonyesho ya Kilimo ya ASK mjini Nyeri, Julai 30, 1982, alibadili ratiba yake ghafla na kuelekea Ikulu ya Nakuru badala ya Ikulu ndogo ya Sagana. Kwa mujibu wa Njoroge, uamuzi wa haraka wa Mahmoud Mohamed na kikao kile cha siri cha usiku ndio uliokoa serikali ya Moi. Alimtaja Mohamed kama mmoja wa makamanda mahiri zaidi ambao Kenya imewahi kuwa nao. Ingawa zaidi ya watu 200 walipoteza maisha na uharibifu mkubwa kutokea kufuatia jaribio hilo la mapinduzi, Njoroge alisema kumbukumbu za usiku huo bado ziko wazi akilini mwake, akiamini kuwa uamuzi uliofanywa katika kikao hicho cha saa moja uliandika upya historia ya Kenya.

Taifaleo Taifaleo · Wire Report · 2 hours ago · 4 min read

Njama ya kulipua Ikulu miaka 44 iliyopita ilivyozimwa

Image via wire syndication · Taifaleo

WIRE — MWAKA ulikuwa 1982. Kenya ilikuwa ukingoni mwa mapinduzi ya kijeshi ambayo yangebadilisha historia ya taifa hili, miaka 19 tu baada ya kupata uhuru. Hata hivyo, kikao cha dharura kilichodumu saa moja kati ya maafisa wanne wa jeshi usiku wa kuamkia Agosti 1, 1982, ndicho kilichookoa utawala wa Rais Daniel arap Moi na kuvuruga njama ya kulipua Ikulu, Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi na kituo cha utangazaji cha Sauti ya Kenya (VoK), kinachojulikana sasa kama Shirika la Utangazaji la Kenya (KBC). Katika mahojiano maalum na Taifa Leo, miaka 44 baadaye, Luteni Jenerali mstaafu Humphrey Njoroge alisimulia kwa mara ya kwanza jinsi kikao hicho cha siri kilivyobadili mkondo wa historia ya Kenya. Wakati huo, Njoroge alikuwa Meja katika Jeshi la Kenya, akiwa miongoni mwa maafisa waliopanga operesheni ya kuzima mapinduzi hayo. Alifichua kuwa wanajeshi waasi wa Jeshi la Anga walikuwa wamepanga kulipua Ikulu, Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi, makao ya GSU na maeneo mengine muhimu. Hata hivyo, marubani watatu waliolazimishwa kutekeleza mashambulizi hayo waliwadanganya waasi hao. Badala ya kushambulia Nairobi, walirusha mabomu hayo katika Msitu wa Mlima Kenya na hivyo kuokoa taifa. Marubani hao walikuwa Meja David Mutua, Kapteni Mugwanja na Kapteni John Baraza. Njoroge alisema usiku wa mapinduzi alipigiwa simu akiwa katika Makao Makuu ya Wizara ya Ulinzi jijini Nairobi na kuitwa kwenye kikao cha dharura. Kikao hicho kilihudhuriwa na Kamanda wa Jeshi Luteni Jenerali John Sawe, Naibu Mkuu wa Majeshi Meja Jenerali Mahmoud Mohamed, Mkuu wa Operesheni Brigedia Bernard Kiilu na Njoroge mwenyewe. "Kilikuwa kikao cha kupanga namna ya kuokoa serikali ya Rais Moi. Ndicho kilichogeuza mwelekeo wa mapinduzi ya 1982," alisema. Alikumbuka kuwa milio ya risasi ilikuwa ikisikika sehemu mbalimbali za Nairobi huku wanajeshi waasi wakiwa tayari wameteka VoK. Changamoto kubwa ilikuwa kwamba Rais Moi alikuwa Nakuru, huku Mkuu wa Majeshi Jenerali Jackson Mulinge akiwa Machakos. Aidha, wanajeshi wengi walikuwa katika mazoezi ya kijeshi Lodwar na maeneo mengine ya nchi. Waasi walikuwa wamepanga mapinduzi hayo wakijua vikosi vikuu vya jeshi visingeweza kufika Nairobi kwa haraka. Katika kikao hicho, Brigedia Kiilu alipendekeza wasubiri vikosi virejee kutoka Lodwar kabla ya kujibu mashambulizi. Pendekezo hilo lilipingwa vikali na Mahmoud Mohamed. Badala yake, aliagiza wakusanywe wanajeshi waliokuwa walenga-shabaha hodari zaidi kutoka Kikosi cha Kenya Rifles. Njoroge alisema aliagizwa kwenda langoni na kuhakikisha wanajeshi hao walipatikana mara moja. Baadaye, yeye na Mahmoud Mohamed walianza operesheni ya siri ya kukagua hali katika VoK. Walivaa makoti meupe ya madaktari na kusafiri kwa gari la wagonjwa ili wasitiliwe shaka. Walipofika karibu na VoK, Njoroge alijifanya mhudumu kutoka Hospitali ya Kijeshi ya Armed Forces Memorial na kuingia kufanya uchunguzi. Aligundua kuwa waasi walikuwa wengi kuliko walivyotarajia. Kutokana na hali hiyo, kikosi hicho kilirejea kambi ya Kahawa kupanga upya mashambulizi. Mahmoud Mohamed aliwahamasisha wanajeshi wake kwa maneno yaliyobaki katika historia. "Tunaenda VoK na tunaenda kufa," alisema kabla ya kuongoza operesheni hiyo. Wanajeshi wasiozidi 20 waliwashambulia waasi kati ya saa moja na saa nne asubuhi. Ndani ya saa chache, zaidi ya wanajeshi 100 waasi walikuwa wameuawa na VoK ikarejeshwa mikononi mwa serikali. Njoroge alisema wengi wa wanajeshi hao waasi walikuwa wamelewa, jambo lililorahisisha operesheni hiyo. Baada ya ushindi huo, mtangazaji Leonard Mambo Mbotela alipewa taarifa rasmi ya kusomea Wakenya akitangaza kuwa serikali ya Rais Moi ilikuwa imerejesha uthabiti wa nchi. Njoroge alisema alimkabidhi pia Mbotela wimbo maarufu wa Joseph Kamaru, Safari ya Japan, ili uchezwe hewani baada ya tangazo hilo. Alisema alichagua wimbo huo kwa sababu ulikuwa maarufu na ulimsifu Rais Moi. Baadaye, helikopta za jeshi ziliharibu mfumo wa mawasiliano katika Kambi ya Jeshi la Anga ya Eastleigh, hatua iliyovuruga kabisa mawasiliano ya wanajeshi waasi. Kiongozi wa mapinduzi, Hezekiah Ochuka, alitorokea Tanzania baada ya njama hiyo kusambaratika. Njoroge pia alifichua kuwa baadaye aligundua Rais Moi alikuwa amepokea taarifa za kijasusi kuhusu uwezekano wa mapinduzi siku kadhaa kabla ya tukio hilo. Ndiyo maana baada ya kufungua Maonyesho ya Kilimo ya ASK mjini Nyeri, Julai 30, 1982, alibadili ratiba yake ghafla na kuelekea Ikulu ya Nakuru badala ya Ikulu ndogo ya Sagana. Kwa mujibu wa Njoroge, uamuzi wa haraka wa Mahmoud Mohamed na kikao kile cha siri cha usiku ndio uliokoa serikali ya Moi. Alimtaja Mohamed kama mmoja wa makamanda mahiri zaidi ambao Kenya imewahi kuwa nao. Ingawa zaidi ya watu 200 walipoteza maisha na uharibifu mkubwa kutokea kufuatia jaribio hilo la mapinduzi, Njoroge alisema kumbukumbu za usiku huo bado ziko wazi akilini mwake, akiamini kuwa uamuzi uliofanywa katika kikao hicho cha saa moja uliandika upya historia ya Kenya.

"We aggregate wires to encourage regional discovery, sending readers directly back to the original source to explore full coverage."

This is a normalized overview of the breaking feed event. The complete, official release detailing all points, background context, and statements remains hosted by the original publisher.

Read full story at Taifaleo